“Diuna” Franka Herberta to książka, którą czytam od 1992 roku. Trzeba przyznać, że z przerwami i że nie jest to jedna książka, no i może lepiej byłoby powiedzieć, że w 1992 “łyknąłem” pierwszy tom w niecały tydzień. Potem – w różnych odstępach czasu – kolejne pięć.
w 2006 napisałem o nich pracę magisterską porównując do jakiego stopnia i jakimi metodami czworo tłumaczy pracujących dla trzech wydawnictw, na przestrzeni prawie 20 lat oddawało efekt obcości neologizmów.
One aspect important in the contrastive analysis will be the level of domestication and foreignization that Herbert achieves through the form of individual neologisms in his text and the ways the translator followed the original idea. We will also note the basic difference between the individual translations concerning the approach to domestication of the whole text through the rendering of key neologisms.
Niektóre fragmenty dziś przyprawiają mnie o zawroty głowy:
More interesting examples that require individual approach are: ”noukkers”, “saudarkars”, “demibrothers”, “ego-likeness” and “pre-spice mass” The first pair describes people and their status. Noukkers are defined by Herbert as “officers of the Imperial bodyguard who are related to the Emperor by blood. Traditional rank for sons of royal concubines” and ”sardaukars” – “the soldier-fanatics of the Padishah Emperor…” (Dune: Glossary) There is little apparent meaning in the first neologism apart from the –er suffix, which might also misguide the reader and lead to the interpretation that these are people whose work is to “noukk” or if we follow the pronunciation – “nuke”. The term is thus foreign – using the scale of Ryder, it may be said to require a contextual (external) denotational definition. In fact if we are to apply the scale to the case of Dune or any other work of fantastic fiction where the main cultural gap is not between the readers of the original work and the translation but between the culture imagined and described by the author and the readers of both the original and translated version, we have to accept certain changes in its interpretation. What the above example shows is that it may be the author who needs to add explanatory notes in or out of the main text. In the case of adding a glossary, or even writing an encyclopaedia devoted to the fictitious world and its culture the question of the application of external knowledge of the reader (as postulated by Ryder) in understanding items lacking denotational definition can be equalled with the knowledge of a parallel text.
Returning to “noukkers” we may safely assume that the translators recognized the foreignity of the word to the original readers and wanted to retain the same effect in the translation. What they came up with was ”noukerzy” in the initial Iskry version, later changed by PPI to “noukkerzy”, which might suggest a spelling mistake in Iskry. The same version is upheld by Zysk1 and 2 (although the glossary in Zysk1 gives the singular form of ”noukker” while Zysk3 returns to the single “k” Iskry version. We may guess that reducing the doubled consonant was to reflect the English pronunciation of the word, but rather than that nothing else has been done to avoid a full calque. In the case of the other military title, the Emperor’s elite soldiers – ”sardaukar” caused more doubt for the translators resulting in different Polish forms of “sardaukarzy” (Iskry, PPI and Zysk3) and “saradaukarowie” (Zysk1 and 2), neither of which is oriented at reflecting the pronunciation of the middle “-dau-”.
Do napisania pracy korzystałem z dość obszernej listy wydań:
- Herbert, F. 1975 Dune Messiah. New York: Berkley Publishing Corporation
- Herbert, F. 1976 Children of Dune. New York: Berkley Publishing Corporation
- Herbert, F. 1982 God Emperor of Dune. New York: Berkley Publishing Corporation
- Herbert, F. 1984 Encyclopedia of Dune. New York: Berkley Publishing Corporation
- Herbert, F. 1985 Diuna, vol. 1 and 2. Warszawa: Iskry
- Herbert, F. 1985 Heretics of Dune. New York: Berkley Publishing Corporation
- Herbert, F. 1987 Chapterhouse: Dune. New York: Berkley Publishing Corporation
- Herbert, F. 1988 Dune. London: Hodder and Stoughton
- Herbert, F. 1992 Bóg Imperator Diuny. Gdańsk: Phantom Press International
- Herbert, F. 1992 Dzieci Diuny. Gdańsk: Phantom Press International
- Herbert, F. 1992 Mesjasz Diuny. Gdańsk: Phantom Press International
- Herbert, F. 1993 Diuna Kapitularz. Gdańsk: Phantom Press International
- Herbert, F. 1993 Diuna. Gdańsk: Phantom Press International
- Herbert, F. 1993 Heretycy Diuny. Gdańsk: Phantom Press International
- Herbert, F. 1997 Diuna (wyd. 2 – poprawione). Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo
- Herbert, F. 1997 Diuna. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo
- Herbert, F. 1998 Mesjasz Diuny. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo
- Herbert, F. 1999 Bóg cesarz Diuny. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo
- Herbert, F. 1999 Dzieci Diuny. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo
- Herbert, F. 2000 Heretycy Diuny. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo
- Herbert, F. 2001 Kapituła Diuną. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo
- Herbert, F. 2002 Diuna Mesjasz Diuny. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo
Nic dziwnego, że zapomniałem o Diunie na dwa lata – nie dałem się skusić nawet nowemu polskiemu wydaniu z ilustracjami Siudmaka. Za to kilka miesięcy temu, złamałem się i zacząłem czytać “nowe Diuny” – czyli pisane przez Briana Herberta (syna Franka) i Kevina J. Andersona, książki rozgrywające się przed, po i pomiędzy 6 “oryginalnymi” tomami.
Poniższa lista jest oparta na tekście anglojęzycznej Wikipedii http://en.wikipedia.org/wiki/Dune_universe (w nawiasach daty publikacji)
Oryginalne 6 tomów autorstwa Franka Herberta
[+] Dune (1965)
[+] Dune Messiah (1969)
[+] Children of Dune (1976)
[+] God Emperor of Dune (1981)
[+] Heretics of Dune (1984)
[+] Chapterhouse Dune (1985)
Prelude to Dune – trylogia Briana Herbert and Kevina J. Andersona rozgrywająca się bezpośrednio przed wydarzeniami z 6 oryginalnych tomów
Dune: House Atreides (1999)
Dune: House Harkonnen (2000)
Dune: House Corrino (2001)
Legends of Dune - kolejna trylogia, osadzona ok 10 000 lat wcześniej w okresie wojny ludzi z maszynami
[+] Dune: The Butlerian Jihad (2002)
[+] Dune: The Machine Crusade (2003)
[+] Dune: The Battle of Corrin (2004)
Dokończenie oryginalnej serii na podstawie dwóch i pół strony streszczenia napisanego przez Franka herberta (tzw. Dune 7)
Hunters of Dune (2006)
[+] Sandworms of Dune (2007)
Heroes of Dune – cztery książki (do czerwca 2009 ukazały się 2) rozgrywają się “pomiędzy” oryginalnymi sześcioma tomami.
[+] Paul of Dune (2008)
The Winds of Dune (2009) – tytuł roboczy Jessica of Dune
The Throne of Dune – tytuł roboczy Irulan of Dune
Leto of Dune
Opowiadania i inne teksty
“The Road to Dune” (1985) – to osadzony w czasach pomi edzy 1 a 2 oryginalnym tomem, ilustrowany “przewodnik” po Diunie, autorstwa Franka Herberta
“The Road to Dune” (2005) – identycznie zatytuowana – wydana 30 lat później książka zawiera nowelę Spice Planet (alternatywną historię Diuny – opartą na notatkach FH, który rozważał wykorzystanie pomysłu w formie przygodowej space opery), listy Franka Herberta, kilka opowiadań Briana i Kevina Andersona oraz fragmenty tekstu Franka Herberta usunięte przed publikacją.
Brian Herbert i Kevin J. Anderson napisali również kilka opowiadań osadzonych w świecie Diuny (dołączanych do niektórych wydań ich książek).
“Dune: A Whisper of Caladan Seas” (2001)
“Dune: Hunting Harkonnens” (2002)
“Dune: Whipping Mek” (2003)
[+] ”Dune: The Faces of a Martyr” (2004)
“Dune: Sea Child” (2006)
“Dune: Treasure in the Sand” (2006)
The Dune Encyclopedia autorstwa Willisa E. McNelly (1984): – hasłowa encyklopedia częściowo oparta na notatkach Franka Herberta, jednak w większości rozszerzająca naukowe podłoże jego pomysłów. Herbert uznał pracę za godną polecenia ale również nie wszędzie zgodną z jego wizją. Późniejsze książki Briana i Andersona w wielu przypadkach przeczą tekstom Encyklopedii.
[+] przy tytułach oznaczają książki, które stoją już na mojej półce – pozostałe chętnie bym tam widział, obok nich jest jeszcze miejsce na Dreamer of Dune (2003) – biografię Franka Herberta autorstwa Briana.
